Bij de opening van het waterplein van de Noorderhaven was in 2024 niet alleen de aandacht gevestigd op de feestelijke opening, maar ook op eenzaamheid achter de voordeur. Verschillende bewoners, het wijkteam en wethouder Jasper Bloem, van wonen en welzijn, gaven aan dat er rondom eenzaamheid in de wijk zeer zeker sprake van was. Ook benadrukte het AD hoe de algemene mentaal welzijn door de stad Zutphen in het geding is.

Bij zowel de redactie als bij het nauw samenwerkende wijkteam zijn de namen van verschillende bewoners bekend. Wegens de toegankelijkheid om het wél over eenzaamheid te hebben zonder dat hier schaamte voor is, zijn echte namen van bewoners niet in het artikel genoemd. Hiermee zorgen wij voor een eerlijke reflectie op het we mentale welzijn van de wijk, zonder dat bewoners informatie uit schaamte achterhouden.

“Het samenkomen binnen deze wijk is er de afgelopen drie jaar er wel heel erg op vooruit gegaan”, leggen de bewoners van de Noorderhaven instemmend uit. Volgens veel van de bewoners is er niet echt sprake van zichtbare eenzaamheid binnen de wijk. Ook dit werd heel duidelijk tijdens de inloopavond van eind 2025, waarbij wijkbewoners bijeen waren gekomen om de plannen over de wijk en de initiatieven van onder meer het wijkteam te bespreken. Maar bij verder doorvragen of er wel verbinding met elkaar is, komt bij de bewoners het een en ander los. “Ik heb niet echt verbinding met de mensen hier in de wijk” en “Waarom zou ik iemand willen ontmoeten als die persoon hier toch maar tijdelijk woont?”. Ook het wijkteam hoort en ziet dit probleem en geeft daarbij aan dat ‘het tot stand brengen van activiteiten in de wijk erg moeizaam is’. Tenminste, waarbij nieuwe mensen bij elkaar komen en gezamenlijk dingen ondernemen. Want de handvol bekende gezichten tijdens de activiteiten zijn volgens het team merendeel de organisatoren zelf.

Zo is het binnen de Noorderhaven dat mensen elkaar wel kunnen treffen op plekken zoals het Ubuntuhuis of bij de culturele ontmoetingsplek MARS, of andere plekken, maar wat blijkt; iedereen zit zo in zijn/haar/hun eigen bubbel. Woon je op het Ubuntuplein? Dan heb je daar je woongemeenschap. Ben je een 60+’er? Dan kom je elkaar tegen bij workshops zoals ‘Cyber weerbaarheid’. Ben je een bewoner van de oude mars of kom je uit de omgeving? Dan spreek je niet zo snel met Randstedelingen of met mensen van een andere afkomst, en ga zo maar door. Verschillende bewoners gaven daarom dus ook aan dat ze zich soms wat vervreemd voelen met de medemens en dat het sociale contact buitenaf of puur binnen de eigen kringen is. Dit kan op lange termijn en bij volgende generaties weer leiden tot eenzaamheid. De aanpak van eenzaamheid zit hem daarom volgens kennisbank voor sociale vraagstukken, Movisie, niet altijd in de gedragingen van bewoners zelf. “De aanpak van eenzaamheid vraagt niet altijd om ingrijpen.” “Een goed ingerichte woonomgeving met voldoende mogelijkheden om anderen te ontmoeten kan ook bijdragen aan het voorkomen of verminderen van eenzaamheid”, aldus Movisie. Volgens de kennisbank kan de woningbouw bijvoorbeeld letten op het bouwen van plekken die bijdragen en het makkelijker maken van contacten onderling. Maar ook het creëren van buurthuizen en eetgelegenheden kan de strijd tegen eenzaamheid verder terugdringen. “Dit is alleen lastig om in onze wijk te plaatsen, omdat de gemeente de panden hiervoor niet meer in eigen hand heeft en omdat de prijzen daardoor heel hoog zijn geworden”, legt het wijkteam uit.

Tijdens de inloopavond van 2025 werd door studenten journalistiek, van Hogeschool Windesheim, enquêtes uitgedeeld om eenzaamheid binnen de Noorderhaven te meten om er op die manier achter te komen hoe dit nu echt in de wijk zit. 127 respondenten hadden hierop gereageerd en gaven aan niet eenzaam te zijn of zich overmatig eenzaam te voelen. Want ook daar zit een groot verschil in. Je eenzaam voelen, maar wel omringd zijn door familie, vrienden en kennissen kan namelijk ook. Daarnaast kun je ook erg alleen zijn en het verlangen hebben naar meer mensen in de directe omgeving. Oftewel eenzaam zijn. En verder zijn de twee begrippen ook deels vanuit het eigen perspectief in te vullen. Het merendeel van de 127 bewoners die de enquête hebben ingevuld zijn 50+’ers. De jongeren, gezinnen, maar ook de bewoners met een andere etnische achtergrond waren nauwelijks tot helemaal niet aanwezig. Daarbij moet ook gezegd worden dat de wijk voornamelijk bestaat uit oudere bewoners. Er is dus geen directe eenzaamheid onder de dominerende leeftijd. Een relatief jong gezin uit de Museumhaven, een haven die officieel bij de wijk Noorderhaven valt, geeft hierbij aan nauwelijks tot helemaal geen verbinding te hebben of voelen met de nieuwe wijk, die naast hun wateren is gebouwd. “Wij hebben echt nooit contact met de bewoners die daar wonen”, leggen deze bewoners van de historische haven uit. Volgens hen wordt er ook niet echt veel voor ze georganiseerd, ‘laat staan betrokken – naast een nieuwsbrief die eens in de zoveel tijd verschijnt.’ Het gezin legt daarbij uit dat er vooral veel op ‘de jeugd’ wordt gemopperd. Een beeld dat kan worden bevestigd als er met de oudere generatie in de nieuwbouwwijk wordt gesproken over de jeugd. “Dan zitten ze daar dan op het bankje, waar je eigenlijk als oudere op de bus kunt wachten, jointjes te roken”, legt een bewoner op leeftijd met frustratie uit. Op de vraag of het belangrijk is om toch naar elkaar te blijven kijken geeft het gezin aan de het een mooi initiatief is, maar schets daarbij wel een kanttekening. “Hier zouden we graag aan mee willen werken, maar ik heb er een hard hoofd in”, legt de vader van het gezin uit, “Onze eigen buren nemen onze betaalde parkeerplekken in en geven een grote mond als je er iets van zegt. “Individualisme is helaas de huidige trend”, voegt hij daaraan toe.

Reacties op uitkomsten enquête

Tijdens de terugkoppeling van de uitkomsten van de enquête waren bewoners verrast. ‘Ja, het klopt eigenlijk wel dat we ons inderdaad in de eigen kringen blijven begeven’, zo gaven diverse bewoners aan. De kleine groep bewoners die hierover in gesprek ging, bestaande uit zo´n 25 bewoners, raakte niet zomaar uitgepraat over hoe er gezamenlijk gewerkt kan worden, over hoe de wijk nóg socialer en toegankelijker kan worden. Niet alleen waren de aanwezige bewoners flink aan het discussiëren over dat wij zij voor de wijk belangrijk vonden, maar kwamen zij ook zelf met eigen initiatieven. Één van de initiatieven is om het buurthuis meer open te stellen voor andere bewoners, dan alleen de dominante leeftijdsgroep van 60+’ers. De bewoners gaven daarbij aan dat het nooit de bedoeling is dat het buurthuis alleen van hen is, maar dat het juist voor de hele wijk moet worden. Het wijkteam knikte hierbij tevreden mee. Daarnaast gaven de bewoners op leeftijd aan dat ze ook zeker geïnteresseerd zijn om jongere mensen uit te nodigen voor een leuke activiteit of om gewoon gezellig een kopje koffie te drinken. Dit soort activiteiten, waarbij bewoners proactief zich inzetten voor anderen in de wijk, kan eventuele eenzaamheid verkleinen maar ook wellicht in de toekomst voorkomen. Volgens enkele bewoners is het belangrijk dat de deuren voor de rest van de bewoners openstaan, om niet nog verdere verdeeldheid te creëren. “Anders krijg je straks nog dat iedere subcultuur een eigen ontmoetingshuis krijgt en dan kom je elkaar helemaal niet meer tegen.” Voor het wijkteam waren deze besproken onderwerpen geen verrassing, maar wel schrokken zij ervan dat het thema ‘onderlinge verbinding’ meer in de wijk speelt dan er van tevoren werd gedacht.

Struikelstenen in pad van verbinding

Onder merendeel van de gesproken bewoners is het de grote wens om een supermarkt in de wijk te krijgen, zodat je ‘lekker laagdrempelig een koffietje kunt drinken in de koffiecorner’. Of zodat mensen van de wijk elkaar wat meer op één plek tegen gaan komen. Hierbij werd wel duidelijk de frustraties geuit ten aanzien van de reacties van de gemeente; ‘deze wil namelijk geen supermarkt in een nog kleine wijk’, aldus de bewoners. “Wethouder Jasper Bloem had ons gezegd dat hij dit belangrijk vond en zich hiervoor in wilde zetten”, legde een bewoner met lichte frustratie uit. Het wijkteam bevestigde deze uitspraak en legde daarbij uit dat een supermarkt niet alleen mensen makkelijker samenbrengt, maar dat het ook een steuntje in de rug is voor de bewoners die minder mobiel zijn. Hier gaat het wijkteam op 9 februari nog een keer met de wethouder over in gesprek om het wellicht toch te kunnen realiseren.

Naast deze struikelsteen spreekt een aantal bewoners die minder mobiel zijn zich uit over letterlijke stenen die verbinding soms in de weg staan. Volgens deze groep is het namelijk niet op alle plekken in de wijk even gemakkelijk om eventjes van A naar B te gaan, om zo bij de buren, kennissen of vrienden op de koffie te komen. De nagemaakte ‘kinderkopjes’, robuuste stenen die vroeger veel werden gebruikt als bestrating, zijn volgens hen in de winter ‘spekglad’. “In de winter kun je er niet overheen fietsen zonder uit te glijden”, bevestigde een bewoner die beter ter been is met de fiets aan haar hand. Ook blijven de mensen met rollators of met de stok steken tussen deze robuuste stenen en is bijvoorbeeld een uitstapje naar het inmiddels heropende restaurant De Beren ‘een steenworp te ver’. Een andere struikelsteen is de hoogbouw. Woordvoerder van het wijkteam, Greet Vellekoop, legt hierbij het volgende uit. “Ik heb mijn zorgen rondom de hoogbouw die wel past in onze wijk, omdat er zoveel woningen de lucht in gaan om er meer te creëren, maar mensen spreken elkaar dan gewoon minder”, legt ze uit. Ook uit de gesprekken met bewoners wordt dit bevestigd. “Als je op zeshoog woont dan spreek je minder snel met je buren, dan wanneer je op de eerste verdieping woont”, aldus de bewoners. Met de nieuwe woningen die nog in de wijk aan De Kleine Linie gebouwd worden kijkt het wijkteam gespannen toe. Volgens hen is het in de eerste plaats ‘heel erg jammer dat er vanuit de gemeente niet over nagedacht is om een sociale wijk te bouwen in plaats van een duurzame wijk’, omschrijft Vellekoop. De hoop is daarom volgens haar dan ook gevestigd op wat de gemeente wellicht anders gaat doen bij deze aanbouw van betaalbare woningen voor starters en gezinnen. Naast de duidelijke kreten vanuit bewoners tegenover de gemeente, blijven het wijkteam en de instanties hun best doen om de bewoners bij te staan. Zo zijn er plannen om een multiculturele en inclusieve plek op te zetten, zoals Wijkcentrum Waterkracht in de wijk het Waterkwartier. Dit om ervoor te zorgen dat mensen uit hun eigen bubbels komen en zodat bewoners ook niet meer buitengesloten kunnen worden.

Door: Mitchell de Vries
Foto: Wijkteam Noorderhaven